Rahim içini döşeyen endometrial hücrelerin rahim dışında yerleşerek üremesidir.  Genellikle 35 yaşın üzerindeki kadınlarda görülür.  Nedeni tam olarak belli değildir.  En fazla rağbet gören teori retrograd menstruasyon teorisidir.  Kadınlarda adet kanaması rahim iç tabakasını döşeyen hücrelerin dökülmesi ile olur.  Bu hücrelerin bir kısmı da geriye doğru giderek tüplerden karın boşluğuna dökülür.  Genelde bu hücreler vücudun defans mekanizmaları tarafından yok edilir.  Ancak bazı kadınlarda bu mekanizmalar iyi çalışmaz ve endometrial hücreler karın zarı üzerine yerleşerek üremeye başlarlar.  Endometriosis hastalığı en çok karın zarını ve yumurtalıkları tutar.  Bunun dışında rahim ve kalın barsağın son bölümü olan rektum arasına yerleşerek rektovajinal septum endometriosisini oluşturur.  Hastalık genelde ilerleyici bir karakter gösterir ve yaygınlığı ancak laparoskopi ile anlaşılır.  Bulguları ağrı, kitle ve kısırlıktır.

Yumurtalık içindeki endometriosis kistlerine endometrioma adı verilir.  Endometriomalar kısırlık ile beraber olduğunda laparsokopik olarak alınmaları gerekir.  Laparoskopik endometrioma alınmasını takiben ilk 6 ay içinde kadınların yarısının gebe kalması beklenir.  Gebe kalamayanlarda ise kadının yaşına bakılarak bir 6 aylık bekleme daha önerilebilir.  Yaşın 35'in üzerinde olduğu durumlarda ise çok zaman kaybetmeden tüp bebeğe yönlendirilmelidir.  Bazı durumlarda ise ileri derecede anatomi bozulmuş olabilir ve buna bağlı kendiliğinden gebelik şansı verilemez.  Endometriosisin ileri derecede yaygın olduğu ve tüp ve yumurtalık ilişkisini bozduğu durumlarda zaman geçirmeden tüp bebek yapmak en uygunudur.

Peritoneal endometriosis diye tabir edilen ve karın zarı üzerindeki endometriosis odaklarının ise tedavisinde laparoskopi ile koterizasyon veya lazer vaporizasyonu işlemleri uygulanabilir.  Her iki tekniğin sonuçlar açısından farkı yoktur.

Rektovajinal septum endometriosisinde genellikle bu bölgeye yerleşmiş bir nodül bulunur.  Ağrılı adet görme, ağrılı ilişki ve ağrılı dışarı çıkma en sık rastlanılan belirtilerdir.  Laparoskopi ile nodülün alınması gerekir.  Bu ameliyat yüksek teknik deneyim gerektiren ve oldukça zor bir işlemdir.